Hieronder staat een mail, die ik heb gestuurd aan Arie Slob van de Christenunie. Mochten er fouten instaan dan hoor ik het graag.
Geachte heer Slob,
Onlangs vernam ik dat u graag ziet dat op openbare scholen naast de evolutietheorie ook het scheppingsverhaal onderwezen wordt.
U zegt: “Alsof er geen andere theorieën en ideeën bestaan. Er zijn meer opvattingen over het begin van deze aarde dan alleen maar die ene die nu toevallig zwart op wit in de lesboeken wordt afgedrukt".
Ik stoor mij vooral aan het woord ‘toevallig’. Er zijn goede redenen waarom juist de evolutietheorie door natuurlijke selectie (ENS) in de lesboeken wordt opgenomen.
Sinds Darwin (dus laten we zeggen een kleine 200 jaar) hebben vele, vele onderzoekers hun werkzame leven gewijd aan het methodisch bestuderen van de soortenrijkdom en -verspreiding op onze planeet.
Dat hebben zij gedaan op verschillende onderzoeksterreinen: bv. de paleontologie, de embryologie, de (populatie)genetica, de biochemie, de biogeografie. Ze hebben karrenvrachten aan bewijs verzameld voor een gemeenschappelijke afstamming van alle levensvormen.
In de kern zijn er drie factoren die het proces verklaren:
1.competitie (er is een eindige hoeveelheid aan ruimte, voedsel e.d. voorhanden in een ecosysteem)
2.variatie (individuen van een soort verschillen een beetje van elkaar in morfologie, fysiologie, gedrag etc.)
3.erfelijkheid (ten minste een deel van de variatie in eigenschappen is in de genen vastgelegd)
=> Die individuen, die op een bepaalde tijd en plaats hun specifieke eigenschappen net iets beter weten aan te wenden dan de concurrentie hebben een grotere kans om te overleven. Daardoor is de kans groter dat zij de vruchtbare leeftijd bereiken en hun genen doorgeven aan de volgende generatie. Daar draait het uiteindelijk om. Populaties zijn voortdurend aan verandering onderhevig. Het ‘essentie-denken’ is daarmee door de ENS weerlegd. Er bestaan geen onveranderlijke bouwplannen voor bv. een ‘vergeet-me-nietje’ of ‘kamsalamander’. Voor de mens bestaat zo’n plan evenmin. Organismen, ook u en ik, zijn gebouwd door geestloze moleculen. (er is geen ‘vooruitziende blik’) Generatie op generatie overleven die genetische bouwprogramma’s die een lichaam weten te vervaardigen, dat op dat moment en op die plaats de concurrentie aftroeft. Het lichaam in kwestie geeft via de voortplanting zijn bouwplan (gedeeltelijk) door. Het (gedeeltelijke) bouwplan ‘ontsnapt’ naar de volgende generatie. Het lichaam sterft. DNA heeft dus het ‘eeuwige leven’. Dit is harde wetenschap. Het gaat er niet om of we het leuk vinden of niet. Het is een feit net zoals de zwaartekracht een feit is. Ontkenners van de zwaartekracht kunnen rekenen op hoongelach. En terecht. Ik denk niet dat een zwaartekracht-ontkenner zijn bezwaren in de praktijk zou laten toetsen. Hij zou terecht bij een boom wegrennen wanneer de kettingzaag begint te loeien. Waarom men nog serieus wordt genomen als men de ENS ontkent is mij een raadsel. Het leven op aarde is letterlijk een bibliotheek. Geschreven in de nucleotiden-taal van het DNA. Het is een schat aan informatie. Bij elk uitsterven door menselijk toedoen verbranden we eigenlijk een boek. Een boek dat bv. handig van pas had kunnen komen bij de veredeling van voedselgewassen of bij de ziektebestrijding.
Er volgen ook andere conclusies uit de ENS. De natuur is spilziek (zie punt 1 er worden simpelweg te veel individuen geboren in een eindige ruimte), het is een toneel van strijd, verraad en opportunisme.
Dat zou je niet zeggen als je op een zonnige lentedag over een heuvelrug loopt met fraaie voorjaarsflora en rondzoemende insecten.
Let wel: termen als ‘strijd’ en ‘verraad’ geven menselijke oordelen aan. De natuur kent geen moraal. Het werkt zoals het werkt. En die werking wordt stukje bij beetje verder ontrafeld.
De Hominidae met daarbinnen de mens zijn maar een kleine tak aan de levensstruik. Homo sapiens is door zijn unieke evolutionaire geschiedenis in staat te reflecteren over zijn eigen gedrag.
Hij kan de ontstaansgeschiedenis van het leven begrijpen en heeft daarnaast een handelingsvrijheid (taal!) die zijn weerga in de natuur niet kent. Daarmee kan hij constructieve en destructieve daden verrichten.
Wij moeten zelf zin aan dit leven geven en verantwoording afleggen aan onszelf en elkaar. We moeten zelf definiëren wat ‘goed’ is en wat ‘slecht’. Bij voortschrijdende inzichten kan wat ‘goed’ is en wat ‘slecht’ worden bijgesteld.
Sluit de evolutietheorie uit dat het heelal door een god werd geschapen? Nee, dat kan deze theorie niet. Sluit de evolutietheorie dan een persoonlijke god uit? Dat is m.i. de logische gevolgtrekking uit de theorie.
Er wordt in de evolutie niet naar een (eind)doel gewerkt. De evolutie is er niet om de mens voort te brengen. Het is gebaseerd op toevallige mutaties en recombinaties tijdens de productie van gameten. (die op hun beurt een zygote vormen bij seksuele voortplanting)
Dat is het toevallige deel in ENS. Maar het veel gehoorde ‘Ik kan me niet voorstellen dat alles door toeval is ontstaan’ waarmee verwezen wordt naar de ENS is onterecht. De natuur ‘strooit’ met bouwplannen, die binnen een soort allemaal een ietsje afwijken. Door de punten 1 t/m 3 overleeft een fractie. Dit deel van de ENS is allerminst toevallig of willekeurig.
Ik denk dus dat de ENS een persoonlijke god uitsluit. Zelf vind ik de gedachte van een persoonlijke god ook niet prettig. Om Christopher Hitchens (ongeveer) aan te halen: ik moet er niet aan denken dat er een instantie bestaat die zich bezighoudt of ik wel 5x daags op een kleedje kniel, met wie ik het bed deel, of ik de buurvrouw netjes ‘goedemorgen’ zeg. Dat zou een Orwelliaanse politieagent zijn, een soort denkpolitie. Toch kan ik me voorstellen dat men het idee van een almachtige vader wel prettig vindt. Maar ook dan kun je niet om de feiten heen! Het is niet zo dat de wetenschappelijke wereld de ENS oplegt. Feiten kun je niet opleggen, die zijn er gewoon.
Maar het staat iedereen natuurlijk vrij te geloven wat hij wil. Er mogen kerken, moskeeën, synagoges gebouwd worden. Er wordt zendtijd beschikbaar gesteld voor allerlei geloofsovertuigingen. Er wordt speciaal onderwijs verzorgd. In bedrijven worden ruimtes voor bidden ter beschikking gesteld.
(Ik denk overigens i.t.t. tot u dat ‘het geloof’ te veel ontzien wordt in debatten, al snel klinkt de doodoener ‘respect’.)
Maar ik kom in het geweer als de ENS als zomaar een opvatting wordt afgedaan. Er zijn geen gelijkwaardige alternatieven voor de ENS. ENS kan nog niet aantonen hoe het leven precies is ontstaan. Op enig moment zijn er zelfreplicerende moleculen ontstaan waarop de punten 1 t/m 3 van toepassing zijn geraakt. Dat is een lacune in de theorie, maar geen onoverbrugbare. Er zullen wetenschappelijke antwoorden voor gevonden worden. Het ‘sciëntisme’ heeft zoveel meer opgeleverd dan welk ‘theïsme’ dan ook.
Over de scheiding van kerk en staat ten slotte. Het bevreemdt u dat allerlei overtuigingen binnen het politieke debat welkom zijn, maar dat dat niet voor de christelijke overtuiging geldt. Het probleem met geloofsovertuigingen i.t.t. ‘wereldlijke overtuigingen’ is dat gelovigen uiteindelijk altijd wijzen naar een geopenbaarde waarheid. Voor wereldlijke overtuigingen moeten aanhangers een goede, eigen rechtvaardiging geven. Ze moeten hun visie beargumenteren. Zitten er zwakke kanten aan hun verhaal, dan worden die met tegenargumenten ontkracht. Ik kan bv. niet ontkrachten dat god gezegd heeft dat er een rustdag moet zijn. U kunt het niet bewijzen, u hoeft het alleen maar te geloven. Dat is echter geen argument. Ik heb liever niet dat u een totale rustdag invoert omdat u gelooft dat uw god u dat opdraagt. Want daar draait het uiteindelijk om. Ook socialisten en liberalen kunnen voor een rustdag zijn. Ook atheïsten vinden een dag van bezinning misschien geen gek idee. Misschien wordt het ziekteverzuim er wel door teruggedrongen. Maar dat zijn eigen overwegingen / argumenten van (groepen) mensen. Geen door god gesanctioneerde regels. Die zeggen mij niets, omdat ik er niet in geloof. Als u op grond van uw geloof de rustdag in ere wilt houden, dan staat u dat vrij. Ook vind ik er iets voor te zeggen dat een bedrijf u niet zou mogen dwingen op zondag te werken. Maar probeert u s.v.p. uw wil niet aan mij op te leggen op grond van een geloof waar geen greintje bewijs voor is. Uit iets waar geen bewijs voor is kun je geen zekerheden afleiden. Dat kan alleen uit gedegen onderzoek naar waarneembare verschijnselen.
Ik wil u vragen om uw ideeën over het onderwijzen van andere theorieën op openbare scholen naast de ENS te herzien. Wie bv. naar een christelijke, islamitische school wil gaan heeft legio mogelijkheden. (al zijn het de ouders die dat beslissen en niet het kind zelf, dat is m.i. een problematisch gegeven) Waarom dan ‘andere theorieën en ideeën’ verplichten op openbare scholen? Er dienen feiten onderwezen te worden. Ook het bestaan van wereldreligies kan op openbare scholen geleerd worden. Het bestaan daarvan is een feit. (wel vreemd dat elke religie claimt de enige ware weg naar verlossing te zijn) Maar ga die wereldreligies niet als alternatief presenteren voor de ENS. Dat is vermenging van wetenschap en geloof. Een aanval op fatsoenlijk onderricht en een belediging voor de vele (anonieme) onderzoekers, die ons zoveel hebben gebracht.